pan_andriy (pan_andriy) wrote,
pan_andriy
pan_andriy

для antonsm щодо походження білоруської мови

ПРАБЛЕМА ВЫЗНАЧЭННЯ ТЭРМІНУ КАНЦЭЛЯРНАЙ СЛАВЯНСКАЕ МОВЫ ВЯЛІКАГА КНЯСТВА ЛІТОЎСКАГА
http://viduramziu.lietuvos.net/socium/zinkevicius-by.htm
Зігмас Зінкявічус (Вільня)


На далучаных да Літвы ўсходнеславянскіх землях у тыя часы было ўжо пісьменства, прынесенае напрыканцы Х ст. разам з хрышчэннем (988) ад балканскіх славянаў (баўгараў). Прынесеная ў Кіеўскую Русь кніжная мова змяшалася тут у значнай ступені з элементамі старарускай мовы: людзі размаўлялі на сваёй мове, а пісалі на злаіцызаванай стараславянскай мове, уводзячы й элементы мясцовых гаворах.

 Тобто українці-русини розмовляли своєю, а писали болгарською. Пізніше виникла "суміш" - "кніжная мова"

Гэтая кніжная мова ў тыя часы і была ўжываная на далучаных да Літвы рускіх землях. ... Вядома ж, літоўскія гаспадары, ведучы справаводства на далучаных землях, шырока выкарыстоўвалі гэтую пісьмовую мову. 
...  Хоць самі яны размаўлялі па-літоўску (аж да часоў Казімера Ягайлавіча), літоўская мова была тады толькі размоўнаю, а не кніжнай, а пісьменнасць у тыя часы прыходзіла толькі з хрысціянствам. Літоўцы ж былі паганцамі і пісьменства не мелі.
 
...
Мова ж дакументаў з Вітаўтавых часоў ... Вядомы нарвежскі балтазнаўца і славяназнаўца Х.Станг паказаў, што значны ўплыў на гэту мову аказвала не беларуская гаворка, а тагачасная размоўная мова жыхароў Валыні, з цэнтрам у Луцку (другая сталіца Вітаўта).
...
У часы Жыгімонта Кейстутавіча (1432-1440) мова пісаных дакументаў крыху аддаляецца ад мовы ўжыванай у Вітаўтавай канцэлярыі. Больш яскрава пачалі праяўляцца элементы характэрныя тагачаснай размоўнай мове Валыні і паўднёвай Беларусі.
 

Суто болгарські мовні елементи заміщалися на українські розмовні.

Важную ролю тут выконвала размоўная мова Берасцейска-Новагародскай смугі. Мабыць, адтуль паходзіла большасць пісараў.

Чия тоді була Берестейщина мабуть сперечатися не будемо.

Пазней, ад паловы XVI ст. (часы Жыгімонта Аўгуста), кніжная мова зноў вельмі змянілася. Было ўжо меней азнак традыцыйнай стараславянскай мовы. .... І ўжо тады кніжная мова значна “збеларусела”, хоць, праўда, адрознівалася ад варыянтаў кніжнай мовы здаўна ўжываных у Полацку, Віцебску і Смаленску.

Але дакументы, пісаныя на старой славянскай мове, можна напаткаць нават у другой палове XVIІІ ст.
 

Білоруська - "не стара", шо ми і бачимо на прикладі Статутів.

Літоўскія вяльможы ды дзяржаўныя вярхі гэту канцэлярную мову пачалі з цягам часу ўспрымаць як сваю. 

Литовці почали з часом вважати канцелярську (українську) мову своєю.

На ёй стваралася высокая літаратура. На ёй пісаліся кнігі дзяржаўных актаў і выконваліся розныя юрыдычныя запісы, з якіх з цягам часу паўстаў вялізны архіў, так званая Літоўская метрыка.

Як бачимо білоруська мова була спущена ЗВЕРХУ, як і російська для московитів.
В той час як українська - ЗНИЗУ. Відчуйте різницю.

У гэтую мову, асабліва ў пазнейшым яе варыянт, патрапіла шмат літоўскіх словаў. ...зарэгістравана 299 літуанізмаў." Дзеля ілюстрацыі, падамо некалькі літуанізмаў – юрыдычных тэрмінаў: велдомы, ад veldamas, гзн.)..., і т.д.

А ви переживали, що в білоруській мові нема балтських запозичень

Відавочна, ужыванне чужой мовы ў якасці кніжнай не перашкаджаля літоўскай эліце застацца літоўцамі1, не замінала іх нацыянальнаму пачуццю
... Мова ж гэтая была толькі кніжнай,

Канцэлярную мову ў Літве людзі афіцыйна называлі рускай мовай2, гэтак як і славянскія землі, прытрымліваючыся традыцыі, якая цягнецца з часоў даўняй Кіеўскай Русі, называлі рускімі. У Вялікім Княстве Маскоўскім гэту мову называлі літоўскай, успрымалі яе як чужую і з яе перакладалі на сваю мову.

Бачте як цікаво. Для литвинів (тогочасних білорусів) "старобеларская мова" була чужою, "руською".  Для "русскіх" воно теж була чужою, тільки "литовською".

У Расеі ў XVIII ст. литвин значыў не толькі “літовец”, але і “беларус”, а для А. Пушкіна, нават “паляк”. На ўсходняй Украіне (напр. ля Паўтавы) “ліцвінамі” называлі жыхароў, якія жылі ўздоўж Дзісны і гаварылі па-беларуску. 

Г. Хабургаеў пра тэрмін рускі ды руская мова піша: “История этнонима русский указывает на то, что одно и то же обозначение в разные периоды истории восточных славян связано с разными обозначениями: русский до XIV в. и русский после XIV в. – это наименование разных народов (и языков), связанных между собой исторической преемственностью, но ни в коем случае не представляющих один народ (или язык) на разных этапах развития” (Хабургаев Г. А. Становление русского языка, М., 1980, с. 15).

Пераклаў з літоўскае мовы – Пётр Рудкоўскі ОП
Subscribe
  • Post a new comment

    Error

    default userpic

    Your reply will be screened

    Your IP address will be recorded 

    When you submit the form an invisible reCAPTCHA check will be performed.
    You must follow the Privacy Policy and Google Terms of use.
  • 6 comments